Lịch sử Thế giới

Đuốc văn minh sau cuộc chiến tranh với Ba Tư thì truyền sang tay người Hi Lạp (Grecs). Người Hi Lạp, nhân cái văn hóa cũ của Đông phương, chắt lọc chỉnh đốn lại, mà gây ra một nền văn minh mới. Cái văn hóa cũ kia thường hay thiên lệch thái quá, văn minh mới này thì thật là trung bình điều độ. Người Hi Lạp vốn trọng tinh thần, ưa mĩ thuật, trong khoảng hai trăm năm, từ ông Solon lập pháp cho đến vua Alexander (Á Lịch Sơn Đại) băng hà, đã sáng khởi ra những lý tưởng về quốc gia, về pháp luật, về khoa học, về mĩ thuật, về triết học, rất sáng sủa, rất cao thượng, và diễn các lý tưởng ấy ra những lời lẽ vừa giản dị, vừa hùng hồn. Nhờ các hiền triết Hi Lạp mà người ta mới hiểu biết cái nghĩa cả ở đời, cái giá trị làm người, nghĩa là biết những quyền lợi cùng nghĩa vụ của mình. Người Hi Lạp tuy cũng nhiều phen lập nên chiến công, nhưng cốt nhất là chủ trì những cái chủ nghĩa hòa bình dân chủ: cho nên những tướng như Thesmistocle, Miltiade, không phải là phát biểu cái tinh thần dân Hi Lạp bằng những nhà triết học, văn học; chính trị như Socrate (Tô Cách Lạp Để), Aristo Phane, Périclè