Combo 2 Cuốn: Đi Vẽ - Nhật Ký Hội Họa 2014 Của Trịnh Lữ + Ghi Chép - Omega Plus

1. NỘI DUNG CHÍNH CỦA CUỐN "ĐI VẼ"
“Đi vẽ - Nhật ký hội họa 2014 của Trịnh Lữ” - là 70 đoạn ghi chép kèm theo gần 70 bức tranh phong cảnh được in màu toàn bộ trên giấy C120 của Họa Sĩ Trịnh Lữ trong hơn một trăm ngày đạp xe đi vẽ phong cảnh trên đất Mỹ. Xin trích lời của Họa Sĩ Trịnh Lữ trong buổi Triển lãm Tranh năm 2015 tại Hà Nội để giúp bạn đọc có thể hình dung và hiểu về nội dung cuốn sách này: Phong cảnh là gì? Là hình tượng của Trời, Đất, và Đời. Vẽ phong cảnh là đi tìm những hình tượng ấy chăng? Cũng không hẳn thế. Vậy thì vẽ gì? Vẽ cái hữu duyên chợt nhìn thấy, nhận ra. Gọi là gì? Là cái “giao cảm” riêng tư giữa mình với cảnh. Khi mình cũng đang là khóm cây, ngọn cỏ, vệt nắng, vẩn mây Đang cùng thầm hát theo tiếng nhạc đời trầm lắng... Những tự vấn ấy len lỏi vào lời, vào tranh, lời nào, tranh nào cũng đầy bồi hồi, tha thiết. Từ mối “giao cảm” của tác giả với cảnh, mà ta nghe ra mối giao cảm của ta với tác giả. Vậy nên, cuốn sách này của Họa Sĩ Trịnh Lữ, vẽ cảnh nước người mà cái tâm tình thì gần gũi... Đọc những lời Trịnh Lữ viết, xem tranh Trịnh Lữ vẽ, bạn đọc hẳn bao giờ cũng sẽ có cảm giác ngồi xuống, uống trà, xem tranh, trò chuyện thân tình… Cuốn sách được Phương Nam và nxb Hội Nhà Văn xuất bản lần đầu năm 2015, tuy nhiên ở lần xuất bản này của Omega+ - sau 10 năm xuất bản lần đầu tiên, có những thay đổi sau:

• Khổ sách to hơn: 17 x 22cm cỡ chữ trong nội dung và tranh đều to hơn mang đến cho bạn đọc những trải nghiệm đọc và xem tranh tốt hơn.
• Bổ sung: Phần thêm, là những “sự kiện tốt lành khác” có được sau hơn một trăm ngày đạp xe đi vẽ của tác giả trong năm 2014, như ông đã chia sẻ trong sách này. (Triển lãm tranh tại Hà Nội, triển lãm tranh tại Shorewood, Trịnh Lữ trên tạp chí của làng Shorewood).

“Bài ký nào, bức họa nào cũng mộc như cái tình chân thành của người nghệ sĩ yêu đất, yêu trời, yêu đời, yêu người, rủ rỉ một mình, mà sao khiến người đọc dễ lây đến thế cái an nhiên tự tại.”   - Phạm Long - Ý nghĩa của bìa sách: “cái ba lô liền ghế và chiếc xe đạp làm plein air studio” – đồ nghề đi vẽ khi ấy của tác giả. Một bức ảnh do tác giả chụp. Cuốn sách dành cho tất cả các bạn độc giả yêu thích Trịnh Lữ, yêu thích mỹ thuật, yêu thích tản văn nhẹ nhàng…, “bạn đọc có lòng với cuộc đời và hội họa” như Phạm Long viết.   GIẢI THƯỞNG/ TOP XẾP HẠNG/ CỘT MỐC ĐẠT ĐƯỢC: Hơn một trăm ngày đạp xe đi vẽ của tác giả trong năm 2014, như ông đã chia sẻ trong sách này, đã dẫn đến nhiều sự kiện tốt lành khác, trong đó có ba sự kiện có ý nghĩa nhất mà chúng tôi đã quyết định đưa thêm vào sách này như dưới đây:

• Ra mắt Sách “ĐI VẼ – Nhật ký hội họa 2014” tại buổi khai mạc triển lãm “Đi vẽ Phong cảnh Mỹ” tại Hà Nội đầu năm 2015.
• Dân làng Shorewood tổ chức triển lãm tranh Trịnh Lữ vẽ phong cảnh địa phương mình năm 2016. Rồi tổ chức nhóm vẽ tranh hằng tuần với Trịnh Lữ là người truyền cảm hứng.
• Cuối năm 2018, tạp chí “Shorewood Hôm nay” giới thiệu Trịnh Lữ là một “hàng xóm” tốt lành của cộng đồng địa phương.

ĐÁNH GIÁ/NHẬN XÉT CHUYÊN GIA: “Càng xem tranh ông, đọc các ghi chép đi vẽ hằng ngày của ông, người mê tranh mê chữ như được đồng thỏa niềm khát. Bảng màu của ông dung dị mà sang trọng, bút pháp hàn lâm, thâm hậu, ấn tượng và biểu cảm. Giọng văn ông gần9 gũi, nhẹ nhàng, giàu thi tính, khiến người đọc thấy như đang được rong ruổi xe đạp cùng ông, dựng giá vẽ bên lối mòn trong rừng hay ngồi phệt xuống đâu đó bên vệ cỏ một chiều ẩm ướt, nghe ông thủ thỉ chuyện đời trong khi chứng kiến những nét thiên nhiên hiện dần lên dưới tay bút kỳ tài. Tranh ông vẽ đất khách người dưng mà sao không thấy xa lạ cảnh sắc hay cách trở nhân tình. Thế giới phẳng bây giờ đâu cũng là nhà chăng? Bài ký nào, bức họa nào cũng mộc như cái tình chân thành của người nghệ sĩ yêu đất, yêu trời, yêu đời, yêu người, rủ rỉ một mình, mà sao khiến người đọc dễ lây đến thế cái an nhiên tự tại.” (Phạm Long, tr. 8-9)   TRÍCH ĐOẠN/ CÂU QUOTE HAY: Mỗi trang nhật ký đồi có những câu trích hay, mang tính chiêm nghiệm nhẹ nhàng. Lưu ý phải đặt những câu trích trong cả đoạn văn để thấy rõ hơn ý nghĩa của những ngẫm ngợi có được khi đi vẽ. Bên cạnh đó là rất nhiều những đoạn văn mô tả cảnh sắc rất hay, rất đẹp.

- Nhìn lại hai bức tranh hôm nay cũng học được một chút – cảnh nào cũng gây một cảm xúc khác nhau, khiến cho cách nhìn cách vẽ cũng khác nhau. Trời đất mà rộng lớn lộng lẫy thì mình bị chiếm ngự hoàn toàn, không từ cảnh mà nghĩ đến những riêng tư của mình nữa. Còn cảnh thân thuộc bình thường thì gợi ra đủ thứ nội tình, khiến cho cái nhìn thành hướng nội nhiều hơn. Từ lâu mình đã vẫn nghĩ rằng nếu cảnh nào cũng ra được một bức tranh có cách thể hiện riêng, không bức nào giống bức nào về cách vẽ, thì mới thực là thích. (tr.12)

- Có thể sẽ chẳng bao giờ gặp lại người đã trở thành một nhân vật trong bức tranh của mình. Nhưng ý nghĩ rằng đó là một người mình đã gặp và chuyện trò, một lưu dấu của cuộc sống có thật đã làm nên bức tranh, khiến mình thấy an bình và biết ơn việc đi vẽ phong cảnh ngoài trời thật nhiều. (tr.19)

- Đang chán nản thì nghe có tiếng trẻ con ngay sau lưng “it’s so good... so good”. Hai đứa bé gái chỉ ba bốn tuổi, đẹp rạng rỡ như trong tranh ngày xưa bước ra, khăn váy như minh họa trong sách truyện cổ tích, vừa nhìn bức tranh vừa nhìn mình như nhìn một con gấu hiền lành gặp giữa rừng. Rồi bé lớn hơn hỏi mình với một vẻ nhìn chứa đựng toàn bộ tâm lý tò mò của nhân loại: “What’s your name?” Lạ thế. Mình có cảm giác như lần đầu tiên trong đời nói tên mình cho thế giới biết. Bà mẹ xuất hiện. Lặng lẽ cười. Lặng lẽ nhìn. Rồi nhẹ nhàng đưa hai thiên thần bé xíu ấy đi về phía sông, không ra chỗ vệt màu burnt sienna của mình, mà về phía rừng cây, như biến mất vào không gian xanh xanh ấy. Ngay lúc ấy, cảm giác của mình chỉ giống như đang nằm mơ. Nhưng rồi nắng bỗng ùa xuống. Như thể có thiên thần sai khiến. (tr.28)

- Cảm giác khi vẽ xong thật không gì có thể so sánh được. Dù nó cũng thoáng qua và không thể định dạng bằng ngôn từ. (tr. 32)

- Cảm giác thật sảng khoái. Chỉ cần nắm giữ được cái dáng vẻ và màu sắc chung của khung cảnh – mà thực ra là một tổng hợp của những giây phút liên tiếp rất khác nhau. Bóng nước gương trời di chuyển những mảng sáng tối từ chỗ này sang chỗ kia, tùy theo mây tan hợp trôi nổi. Vẽ cảnh đúng là phải nhìn bằng cả sự thông cảm với thiên nhiên, chứ không phải chỉ bằng mắt. Trước hoàng hôn có cái hay là nước hồ bỗng dậy sóng dạt dào chứ không còn im ắng như sau cơn mưa. Và hải âu lại xuất hiện chao lượn như muốn níu kéo nắng đang mỗi lúc một óng ánh vì tương phản với bóng tối đang sắp đến chứ không còn toàn quyền bao phủ chan hòa vạn vật nữa. (tr. 36)

2. NỘI DUNG CHÍNH CỦA CUỐN "GHI CHÉP - TRỊNH LỮ"

Trịnh Lữ – “Ghi chép” là một cuốn sách đặc biệt, vừa như nhật ký tinh thần, vừa như một tập tản văn trí thức, nơi Trịnh Lữ lưu giữ những gì ông coi là quý giá nhất của đời sống: ký ức, con người, nghệ thuật và những rung động rất mỏng manh của tâm hồn. 

Sách được cấu trúc thành hai phần rõ rệt nhưng hòa quyện với nhau: Chuyện đời… ghi lại những cuộc gặp gỡ, những chuyến đi, những ký ức gia đình, những khoảnh khắc rất nhỏ mà sâu sắc, đầy cảm xúc – từ một quán nước ven đường, một buổi đạp xe gần Tết, đến những mối ân tình giữa các thế hệ; còn Chuyện nghệ thuật, chữ nghĩa… là nơi tác giả suy tư về hội họa, văn chương, âm nhạc, cái Đẹp và thân phận sáng tạo, qua trải nghiệm sống, vẽ, dịch và đọc của chính mình. 

Điều khiến cuốn sách chạm đến người đọc không nằm ở cốt truyện hay thông tin, mà ở giọng điệu: một sự chân thành lặng lẽ, một trí tuệ không phô trương, và một cảm thức nhân văn sâu sắc trước đời sống. Mỗi ghi chép có thể đọc độc lập, như một cuộc trò chuyện tình cờ, nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng tạo nên chân dung tinh thần của một con người suốt đời đi tìm sự thật nội tâm và vẻ đẹp của thế giới. Đây là cuốn sách để đọc chậm, để mở ra bất kỳ trang nào và gặp lại chính mình trong những suy nghĩ rất người, rất thật.

“Ghi chép” ra đời lần đầu năm 2020, khi ấy Trịnh Lữ đã gửi tặng bạn đọc mười hai bức tranh sen in ở cuối sách, kèm theo vài lời thân tình với nhan đề “Tết này có chuyện vẽ Sen”. Ở lần xuất bản này, tác giả dành tặng cho bạn đọc 12 bức tranh mới, được in giữa hai phần sách như một khoảng một đoạn nghỉ dịu dàng giữa những trang chữ. Bên cạnh đó, một ghi chép mới ở cuối sách mang tên “Mỗi độ Xuân về” cũng được bổ sung, như một lời chia sẻ về những mùa xuân đáng nhớ trong đời tác giả – và cũng là một lời chúc Tết chân thành, ấm áp gửi tới người đọc.

Cuốn sách dành cho những ai yêu văn chương tản mạn và hồi ức, cho những người quan tâm đến nghệ thuật và cái Đẹp, và cho những tâm hồn từng trải đang cần một cuốn sách để đọc chậm, đọc sâu và suy ngẫm. Đây cũng là cuốn sách dành cho những người làm nghề sáng tạo, và cho bất kỳ ai đang tìm kiếm một tiếng nói nhân văn, không ồn ào, không vội vã, để đối thoại với chính mình – cũng như cho những độc giả đã yêu mến và gắn bó với thế giới tinh tế của Trịnh Lữ.

Sách thuộc Tủ sách Nghệ thuật của Omega Plus.

TRÍCH ĐOẠN/ CÂU QUOTE HAY 

• Ghi chép khiến tôi thấy mọi việc trở nên “có thật” hơn (tr. 4)
• Nhưng hình như cái chưa biết mới làm cho ta muốn sống và đi nữa. (tr. 12)
• Với tôi, vẽ cũng là ghi chép, lưu giữ những giao đãi của mình với sự vật và tha nhân. (tr. 12)
• LÚC ĐẦU TÔI ĐÃ GỌI SÁCH NÀY là Cóp nhặt dông dài nhưng rồi lại nghĩ mình chả khi nào “dông dài”, gọi thế có vẻ ngụy trang mua vui, mà cũng khuôn sáo. Từ nhỏ đến giờ, mỗi khi cầm bút hoặc gõ phím ra chữ, tôi chỉ có hai ý định. Một là ghi lại những gì đang khiến mình bồi hồi hoặc mông lung, khiến chúng hiện ra, có hình hài tên gọi ở những con chữ mình chọn, để có được cảm giác là chúng có thật. Hai là chép lại những đoạn đọc được nghe được của thiên hạ, để học hỏi, ngẫm nghĩ hoặc khẳng định cái tâm đắc của mình, như người tự học thường làm. Sách này là một chọn lọc những ghi và chép ấy để chia sẻ với bạn đọc, nên tôi đề là Trịnh Lữ Ghi chép. (tr. 7)
• […] Lỗ Tấn bảo “lúc đầu làm gì có đường, người ta đi nhiều thành đường đó thôi”. Buổi ban đầu của cái gì cũng có cái thích của nó. Giống như là “sắp Tết”. Ăm ắp mong đợi, mơ tưởng, liều lĩnh, ngơ ngác mà không biết là ngơ ngác, gian manh mà không biết là gian manh. Đạp dấn lên nào. Chỉ tối nay là gió bấc về. Mây trời cũng đang hối hả ở trên kia, hồng hồng, tim tím, lúp xúp, như đoạn mở đầu của một vở kịch hát còn đang viết dở. Hát cái gì bây giờ? Những giai điệu xưa đã cũ cả rồi. Âm giai mới phải thế nào để đồng hành với tâm trạng sắp lên men vì thấy hết cô đơn, hết ưu phiền, lỏng da thịt và trải lòng mình trên những chặng đường vừa quen thuộc vừa mới lạ. Ai có xa quê hương hàng chục năm trời mới hiểu được cái cảm giác được về nhà như thế này. Mà phải là sắp Tết kia. Mà phải đi cái xe đạp cũ đã mấy chục năm mới gặp lại kia... (tr. 11)
• […] Chẳng đứa nào biết tên dãy núi chỉ khoảng mươi cây số bên kia cánh đồng làng của chúng là gì. Đấy, mình cũng vậy. Mải mê tìm hiểu thế giới, quên cả quê hương. Những cái mình biết là gì? Con dốc này khá dài đây. Ba đứa con gái đã xuống xe. Không thể đèo nhau lên dốc được. Thôi đừng tự trách mình nữa. Rồi sẽ hỏi ra tên dãy núi kia. Non sông gấm vóc ông cha để lại có tên có tuổi hẳn hoi, hỏi thì khắc biết. Chẳng có gì quá muộn. Thế nên mới có Tết! Năm nào chả Tết. Sao vẫn thích sắp Tết? (tr. 13)
• Chúng chạy ào ào qua chỗ tôi ngồi bên vệ đường, đứa nào cũng ngoái nhìn một cái rồi lại chạy đi. Có đứa ghé sát vào tận mặt tôi mà nhìn. Đứa nào cũng cười thật tươi trước khi rời mắt khỏi tôi. Bầy chim non ấy yên trí rằng tôi chỉ là một bác vện già vô hại mà chúng có thể tha hồ đậu lên đầu lên cổ, và hình như chúng đều yêu thương tôi lắm. Trong mắt chúng, trên gương mặt chúng, trong giọng nói chúng, tôi cảm nhận được sự sống nóng hổi và vô tận của trời đất và muôn loài, của tổ tiên tôi, của chính tôi và con cháu tôi. Và một lần nữa, tôi lại có thể giảng hòa với mọi thứ còn lủng củng ở trong lòng, và lại muốn ước, muốn mong. (tr. 67)
• Tr. 72-73 về cái lẽ “Kính trẻ - Yêu già”
• […] Bác sỹ pháp y nói anh chết từ đêm hôm trước, tức là sau bữa tôm nướng vỉ của chúng tôi, vì nhồi máu cơ tim. Cảnh sát niêm phong căn hộ, và tôi không bao giờ đọc được những gì anh đã viết về một nước Việt Nam mà anh mơ ước. Trong đám ma anh tại Cornell Medical Center, tôi gặp vợ con anh với hai đứa cháu nội, nhưng không biết làm quen thế nào. Phần lớn là học trò cũ của anh đến viếng thày. Toàn người Mỹ. Đứng trước linh cữu anh, tôi cảm thấy mình vừa nhớ lại một điều gì đó rất quan trọng. Hai tháng sau, tôi quyết định chấm dứt cuộc đời lang bạt và trở về Hà Nội. (tr. 82)
• Tôi mở cửa bước ra sân gác nhỏ. Đêm thu dịu mát. Đèn phố hắt vào khóm thiết mộc lan những nét sáng im phăng phắc. Lại sắp Tết. Bỗng nhiên, lòng tôi dịu lại. Thật ra, đời chỉ là những mẩu chuyện tản mạn tưởng chừng ngẫu nhiên. Đọc chúng với thái độ nào thì đời thành ra thế mà thôi. (tr. 89-90)

THÔNG TIN TÁC GIẢ

Trịnh Lữ (sinh năm Đinh Hợi tại Hà Nội) – Kỹ sư Xây dựng Mỏ (ĐH Mỏ - Địa chất), Thạc sỹ Khoa học Truyền thông (ĐH Cornell). Công tác địch vận trên sóng phát thanh trong chiến tranh chống Mỹ. Chuyên gia Truyền thông Phát triển của Liên Hợp Quốc. Tư vấn độc lập về chiến lược và truyền thông phát triển (Việt Nam và Mỹ). Dịch và viết sách văn học, hội họa, nhiếp ảnh, tham gia podcasts và làm diễn giả trong nhiều sự kiện của thanh thiếu niên sinh viên hiện nay. Đã có nhiều triển lãm cá nhân cũng như tham gia triển lãm nhóm tại Mỹ và Việt Nam.